Karcenie dzieci przez przez rodziców, a prawo karne.

Z dniem 1 sierpnia 2010 r. wszedł w życie przepis art. 96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który zakazuje rodzicom i innym osobom sprawującym opiekę lub pieczę nad małoletnimi stosowania kar cielesnych. Jakkolwiek, norma ta obowiązuje na gruncie prawa rodzinnego i raczej ma charakter informacyjno - edukacyjny, bo nie jest powiązana wprost z żadną sankcją, to może ona znacząco wpłynąć na dotychczasową praktykę stosowania przepisów prawa karnego, w szczególności w zakresie przestępstw uszkodzenia ciała i przestępstwa znęcania, gdzie pokrzywdzonym jest osoba pozostająca pod władzą rodzicielską, a sprawcą osoba wykonująca tą władzę. 

Dotychczas, zgodnie z wieloletnią praktyką prokuratorsko-sędziowską, mającą podstawy w poglądach przedstawicieli piśmiennictwa prawniczego (por. I. Andrejew, Polskie prawo karne w zarysie, Warszawa 1989, s. 187, L. Gardocki, Prawo karne, Warszawa 2006, s. 128), rodzic, karcący fizycznie swoje dzieci, nie popełniał żadnego przestępstwa, jeżeli działania te były uzasadnione celem wychowawczym (wpajanie i egzekwowanie właściwych zasad postępowania), związane było z konkretnym przewinieniem dziecka (nie mogło to być karcenie profilaktyczne - "na zapas") i musiało pozostawać w proporcji do nieakceptowanego zachowania dziecka (kara miała być sprawiedliwa). Stanowisko to tłumaczono w różny sposób. Jedni twierdzili, że uprawnienie rodziców do wychowawczego karcenia dzieci ma swoje źródło w art. 95 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (przepisy tam zawarte mówią o tym, iż władza rodzicielska obejmuje w szczególności prawo i obowiązek rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka, a dziecko pozostające pod władzą rodzicielską winno jest rodzicom posłuszeństwo). Inni dopatrywali się tu pozaustawowego kontratypu wyłączającego bezprawność czynu, a jeszcze inni twierdzili, że czyny te nie podlegają ściganiu ze względu na zwyczajowo przyjęte zasady współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 1979 r. sygn. akt I Kr 306/79, LEX nr 63968).

Obecnie, z uwagi na treść wskazanego zakazu, jak również z powodu zapisów Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie, istnieje zasadnicza wątpliwość, czy owa wieloletnia praktyka jest nadal aktualna i czy obecnie jakiekolwiek karcenie cielesne dzieci przez rodziców (nawet przysłowiowy klaps) stanowi naruszenie wspomnianych przepisów Kodeksu Karnego. Takie restrykcyjne normy obowiązują już od wielu lat w licznych krajach europejskich, począwszy od Szwecji, która jako pierwsza, już w 1979 roku, zdecydowała się na wprowadzenie przedmiotowego zakazu do swojego ustawodawstwa (por. M. Morawska, Zakaz stosowania kar cielesnych, a pozaustawowy kontratyp karcenia małoletnich, Prokuratura i Prawo 2012/10, s. 44).

Poglądy wskazujące na całkowity zakaz karcenia cielesnego małoletnich funkcjonują także w polskiej literaturze prawniczej i będą one coraz częściej wpływały na praktykę stosowania prawa, co jest efektem postępujących przemian społeczno - gospodarczych i światopoglądowych w naszym kraju. Czy jest to jednak dobry kierunek ? Można mieć co do tego pewne wątpliwości, mając na uwadze skutki tzw. bezstresowego wychowania (wcale nie takie rzadkie drastyczne akty przemocy fizycznej ze strony nastolatków, skierowane nawet względem nawet własnych rodziców). Są przypadki, kiedy stanowcza perswazja, prezentowanie właściwych wzorców małoletniemu przez rodziców, a nawet pomoc terapeuty, mogą okazać się niewystarczające do zmiany niepożądanych zachowań u małoletniego, o czym niestety świadczy szara rzeczywistość. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 48 Konstytucji, rodzice mają prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami i że to głównie oni są odpowiedzialni za proces wychowania dziecka, rozumianego jako zaszczepianie i umacnianie wartości akceptowanych w społeczeństwie. Ciężko sobie wyobrazić prawidłową realizację tego zadania przez rodziców, jeżeli nie mieliby prawa do przysłowiowego klapsa.

Autor: adwokat Marek Ziemianin

 

Kancelaria Adwokacka Marek Ziemianin

ul. Chramcówki 15G/5
34-500 Zakopane

 

Nr rachunku bankowego:
14 1500 2178 1221 7000 2645 0000

logo1